អូរ៉ង់អ៊ូតង់

អូរ៉ង់អ៊ូតង់ (Orangutan) គឺជាប្រភេទស្វាធំ (Great Ape) ដែលមានភាពឆ្លាតវៃខ្ពស់ និងរស់នៅលើដើមឈើ ដែលមានដើមកំណើតនៅតំបន់ព្រៃទឹកភ្លៀងនៃប្រទេសឥណ្ឌូណេស៊ី និងម៉ាឡេស៊ី។ ពាក្យថា «Orangutan» មកពីភាសាម៉ាឡេនិងឥណ្ឌូណេស៊ី (Orang មានន័យថាមនុស្ស និង Hutan មានន័យថាព្រៃ) ដែលប្រែថា «មនុស្សព្រៃ»។ ពួកវាមាន DNA ដូចគ្នាទៅនឹងមនុស្សយើងរហូតដល់ទៅ ៩៧%។

ប្រភេទអូរ៉ង់អ៊ូតង់ទាំង ៣

បច្ចុប្បន្ន អូរ៉ង់អ៊ូតង់ត្រូវបានបែងចែកចេញជា ៣ ប្រភេទ ដែលរស់នៅលើកោះពីរផ្សេងគ្នា៖

• អូរ៉ង់អ៊ូតង់បូណេអូ (Bornean Orangutan - Pongo pygmaeus)៖ រស់នៅលើកោះបូណេអូ មានចំនួនច្រើនជាងគេ (ប្រហែល ៥៧,៣៥០ ក្បាល ក្នុងព្រៃ)។
• អូរ៉ង់អ៊ូតង់ស៊ូម៉ាត្រា (Sumatran Orangutan - Pongo abelii)៖ រស់នៅលើកោះស៊ូម៉ាត្រា មានរូបរាងស្គមជាង និងមានរោមវែងជាងប្រភេទបូណេអូ (មានចំនួនប្រហែល ១១,៦៩៤ ក្បាល)។
• អូរ៉ង់អ៊ូតង់តាប៉ាណូលី (Tapanuli Orangutan - Pongo tapanuliensis)៖ ជាប្រភេទដែលទើបតែរកឃើញថ្មីក្នុងឆ្នាំ២០១៧ និងរងការគំរាមកំហែងខ្លាំងជាងគេបំផុតលើលោក ដោយមានចំនួនសរុបសល់ត្រឹមតែប្រហែល ៧១៦ ក្បាល ប៉ុណ្ណោះ។

លក្ខណៈពិសេស និងជីវិតរស់នៅ

• អ្នករស់នៅលើដើមឈើដ៏ចំណាន៖ ពួកវាចំណាយពេលស្ទើរតែពេញមួយជីវិត (ប្រហែល ៩៥%) នៅលើចុងឈើខ្ពស់ៗ ទាំងការស៊ីអាហារ ដេក និងការធ្វើដំណើរ ដោយប្រើដៃវែងៗដ៏មានកម្លាំងរបស់វា។
• របបអាហារ៖ អាហារចម្បងគឺផ្លែឈើព្រៃ (ជាពិសេសផ្លែធូរេនព្រៃ) ប៉ុន្តែពួកវាក៏ស៊ីស្លឹកឈើ សំបកឈើ សត្វល្អិត និងស៊ុតបក្សីផងដែរ។
• ភាពឆ្លាតវៃ៖ អូរ៉ង់អ៊ូតង់ចេះប្រើប្រាស់ឧបករណ៍ផ្សេងៗដូចជា យកមែកឈើមកវាស់ជម្រៅទឹក ឬដេញសត្វល្អិត និងយកស្លឹកឈើធំៗធ្វើជាឆ័ត្របាំងភ្លៀង ឬបាំងកំដៅថ្ងៃ។
• ការបង្កើតកូនយឺតបំផុត៖ សត្វញីអាចបង្កើតកូនបានតែម្តងគត់ក្នុងរយៈពេល ៧ ទៅ ៩ ឆ្នាំ ដែលជាចន្លោះពេលវែងបំផុតក្នុងចំណោមសត្វចត្វបាទបំបៅដោះកូនទាំងអស់។ ហេតុនេះហើយ ទើបការបាត់បង់សមាជិកញីសូម្បីតែមួយក្បាល ជះឥទ្ធិពលអាក្រក់ខ្លាំងដល់ការបន្តពូជរបស់វា។

ស្ថានភាពគ្រោះថ្នាក់ជិតផុតពូជ

បច្ចុប្បន្ន អូរ៉ង់អ៊ូតង់ទាំង ៣ ប្រភេទ សុទ្ធតែត្រូវបានចាត់ថ្នាក់ចូលក្នុងបញ្ជី «ជិតផុតពូជកម្រិតធ្ងន់ធ្ងរ» (Critically Endangered) ដោយ បញ្ជីក្រហមរបស់អង្គការ IUCN។ កត្តាដែលរុញច្រានពួកវាឲ្យខិតជិតរកការផុតពូជរួមមាន៖

• ការបាត់បង់ជម្រក៖ ការកាប់បំផ្លាញព្រៃឈើទ្រង់ទ្រាយធំដើម្បីធ្វើចម្ការដូងប្រេង អាជីវកម្មឈើ និងការរុករករ៉ែ។
• គ្រោះធម្មជាតិ៖ ព្រឹត្តិការណ៍ភ្លើងឆេះព្រៃធំៗ ដូចជាករណីភ្លើងឆេះព្រៃនៅកោះកាលីម៉ាន់តាន់ បានបំផ្លាញដីជម្រកសត្វស្វានេះអស់ប្រមាណ ៦០% រួមទាំងគ្រោះទឹកជំនន់និងបាក់ដីដែលបានសម្លាប់អូរ៉ង់អ៊ូតង់ប្រភេទកម្រ Tapanuli អស់ជាច្រើនក្បាល។
• ការជួញដូរសត្វព្រៃខុសច្បាប់៖ មេអូរ៉ង់អ៊ូតង់ច្រើនតែត្រូវគេសម្លាប់ ដើម្បីចាប់យកកូនរបស់វាដកហូតទៅលក់ក្នុងទីផ្សារងងឹតធ្វើជាសត្វចិញ្ចឹម។

ទោះជាយ៉ាងណា ដំណឹងល្អពីគម្រោងអភិរក្សនានាដូចជា Sumatran Orangutan Conservation Programme (SOCP) បានបង្ហាញថា កិច្ចប្រឹងប្រែងសង្គ្រោះ ផ្សាំ និងលែងពួកវាចូលទៅក្នុងព្រៃធម្មជាតិវិញកំពុងទទួលបានជោគជ័យជាបណ្តើរៗ ដោយមានករណីកូនស្វាដែលសង្គ្រោះបាន អាចបង្កើតកូនក្នុងព្រៃធម្មជាតិដោយជោគជ័យ។