ទោចម្កុដ

ទោចម្កុដ ឬ ទោចក្បាលឆ្នូត (ឈ្មោះវិទ្យាសាស្ត្រ៖ Hylobates pileatus) គឺជាប្រភេទសត្វពានរ (ស្វាឥតកន្ទុយ) ដែលជិតផុតពូជ និងមានវត្តមាននៅអាស៊ីអាគ្នេយ៍ ពិសេសគឺនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា ថៃ និងឡាវ។

ខាងក្រោមនេះជាព័ត៌មានលម្អិតអំពីសត្វទោចម្កុដ៖

លក្ខណៈរូបសាស្ត្រ និងការបែងចែកភេទ

• ពណ៌រោម: ទោចម្កុដមានលក្ខណៈប្លែកគ្នាយ៉ាងច្បាស់រវាងញីនិងឈ្មោល (Sexual Dimorphism)។ ទោចឈ្មោលពេញវ័យមានរោមពណ៌ខ្មៅសុទ្ធ ចំណែកឯទោចញីនិងកូនទោចមានរោមពណ៌ប្រផេះស្រាល ឬពណ៌ប្រផេះលាយស ដោយមានបំណះរោមពណ៌ខ្មៅនៅលើក្បាល (ដូចពាក់ម្កុដ) និងនៅលើទ្រូង។
• រង្វង់មុខ: ទាំងញីទាំងឈ្មោលសុទ្ធតែមានរោមពណ៌សដុះជារង្វង់ជុំវិញផ្ទៃមុខពណ៌ខ្មៅរបស់វា។
• រូបរាង: ដូចជាសត្វទោចដទៃទៀតដែរ វាមានដៃវែងៗជាងជើង និងគ្មានកន្ទុយឡើយ ដែលសម្រួលដល់ការលោត និងតោងកាត់មែកឈើខ្ពស់ៗ។

ទីជម្រក និងការចែកចាយភូមិសាស្ត្រ

• តំបន់រស់នៅ: ពួកវា棲息នៅតំបន់ភាគអាគ្នេយ៍នៃប្រទេសថៃ ភាគនិរតីនៃប្រទេសឡាវ និងភាគខាងលិចនិងភាគខាងជើងនៃប្រទេសកម្ពុជា។ ជួរភ្នំក្រវាញនៅភាគនិរតីនៃប្រទេសកម្ពុជា គឺជាទីជម្រកដ៏សំខាន់បំផុត និងមានដង់ស៊ីតេឆ្លងកាត់សត្វប្រភេទនេះច្រើនជាងគេ។
• បរិស្ថាន: ពួកវាចូលចិត្តរស់នៅក្នុងព្រៃស្រោង ព្រៃពាក់កណ្តាលស្រោង និងព្រៃរបោះដែលមានកម្ពស់រហូតដល់ ១,៥០០ ម៉ែត្រ។

ឥរិយាបថ និងរបបអាហារ

• រចនាសម្ព័ន្ធសង្គម: ទោចម្កុដរស់នៅជាដៃគូមួយប្តីមួយប្រពន្ធ (Monogamous) អស់មួយជីវិត ដោយបង្កើតជាក្រុមគ្រួសារតូចៗ រួមមានមេបា និងកូនៗរបស់វា។
• ការប្រាស្រ័យទាក់ទង: ពួកវាការពារទឹកដីរបស់ខ្លួនដោយការស្រែកយំឆ្លើយឆ្លងគ្នា (Duet) យ៉ាងខ្លាំងៗ និងមានលក្ខណៈស្មុគស្មាញនៅពេលព្រលឹមស្រាងៗ។
• របបអាហារ: ពួកវាជាសត្វស៊ីផ្លែឈើជាចម្បង (ជាពិសេសផ្លែជ្រៃ និងផ្លែឈើទុំមានសាច់ទន់) ព្រមទាំងស៊ីស្លឹកឈើ លំពង់ខ្ចី និងសត្វល្អិតមួយចំនួនផងដែរ។

ស្ថានភាពអភិរក្ស និងការគំរាមកំហែង

• ស្ថានភាព: ត្រូវបានចាត់ថ្នាក់ជាប្រភេទសត្វ "ជិតផុតពូជ" (Endangered) នៅក្នុងបញ្ជីក្រហមរបស់អង្គការ IUCN [1, 2] និងស្ថិតក្នុងឧបសម្ព័ន្ធទី១ នៃអនុសញ្ញា CITES។
• ការគំរាមកំហែងចម្បង: ចំនួនរបស់វាបន្តធ្លាក់ចុះដោយសារតែការបាត់បង់ទីជម្រក (ការកាប់បំផ្លាញព្រៃឈើដើម្បីកសិកម្ម) និងការបរបាញ់ខុសច្បាប់ដើម្បីយកមកចិញ្ចឹម ឬធ្វើជាអាហារ។ នៅកម្ពុជា អង្គការសម្ព័ន្ធមិត្តសត្វព្រៃ (Wildlife Alliance) និងរដ្ឋបាលព្រៃឈើ បាននិងកំពុងសង្គ្រោះ ព្រមទាំងលែងពួកវាចូលទៅក្នុងព្រៃធម្មជាតិវិញ ដូចជានៅតំបន់អង្គរ និងឧទ្យានជាតិភ្នំតាម៉ៅជាដើម។